یك متخصص تغذیه گفت: مصرف نكردن وعده سحری باعث از بین رفتن اثرات مفید روزه می‌شود.

علی شمس نورایی در گفت‌و‌گو با فارس، افزود: حذف وعده سحری برای سلامت افراد ضرر دارد و با توجه به طولانی بودن زمان روزه‌داری در فصل تابستان، به همه روزه‌داران توصیه می‌شود كه حتماً سحری را در برنامه غذایی خود داشته باشند.

وی گفت: با توجه به طولانی بودن زمان روزه‌داری در فصل تابستان كه حدود 14تا 15 ساعت مصرف غذای مقوی و نوشیدن مایعات در وعده غذایی سحری می‌تواند انرژی مورد نیاز برای فعالیت روزانه روزه‌داران را تأمین كرده و عوارض ناشی از كمبود مواد غذایی و مایعات را در بدن كاهش دهد.

این متخصص تغذیه افزود: توصیه می‌شود در برنامه سحری روزه‌داران از یك برنامه غذایی كامل و مناسب كه حاوی پروتئین كافی، كربوهیدرات و چربی متناسب باشد استفاده كند یعنی برنامه غذایی سحر بهتر است شبیه یك وعده غذایی ناهار باشد.

شمس نورایی اضافه كرد: بهتر است در وعده غذایی سحر از خوردن غذاها چرب و خشك مانند كوكوسبزی و كوكوسیب‌زمینی، كتلت، گوشت‌های سرخ شده، ماهی سرخ شده، فست فودها، كالباس، سویس، غذاهای ادویه‌دار و انواع سس‌ها پرهیز شود كه این غذاها باعث عطش زیاد، احساس ترش كردن و سوزش معده در طول روز می‌شوند.

وی گفت: بهترین برنامه غذایی در وعده سحر غذاهای آب پز و بخارپز، برنج و خورشت‌های كم چرب است كه روزه داران لازم است در سحر مایعات مثل آب، چای و آب میوه مصرف كنند.

این متخصص تغذیه اضافه كرد: نخوردن سحری ممكن است اثرات مفید روزه را از بین ببرد چون باعث تأمین نشدن نیازهای تغذیه‌ای ضروری روزه‌دار می‌شود و در نتیجه بدن او به سوخت ناقص چربی‌ها متوسل می‌شود و سوخت ناقص چربی‌ها در بدن تركیبات كتونی را به وجود می آورد كه نتیجه آن بوی بد دهان روزه‌دار است.

شمس نورایی افزود: عوارض دیگر مصرف نكردن سحری سردردها و دردهای عضلانی و بی حالی مفرط است كه حذف برنامه سحری باعث افت قند خون و كاهش یادگیری بی حوصلگی و خستگی می‌شود حتماً توصیه می‌شود برای خوردن سحری بیدار شوند.

*پر خوری در زمان افطار باعث بی حالی می‌شود

وی گفت: پرخوری در زمان افطار سیستم پاراسمپاتیك تحریك كرده و منجر به بی حالی شدید و حتی غش می‌شود و فاصله افطار تا سحر بهترین زمان برای مصرف مایعات مثل آب، چای، آب میوه‌های طبیعی، میوه و تنقلات سالم مثل بادام، پسته و گردو است.

این متخصص تغذیه افزود: خوردن زولبیا، بامیه و سایر شیرینی‌ها فایده‌ای جز چاقی، اضافه وزن و ابتلا به افزایش بی‌رویه قند و چربی‌های خون ندارد و توصیه می‌شود از مصرف بی رویه این شیرینی‌ها در برنامه افطاری و پس از افطار پرهیز شود.

ایرنا: محقق و کارشناس تغذیه مرکز تحقیقات غدد درون ریز دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به اینکه ساعات روزه در ماه رمضان سال جاری حدود 16 الی 17 ساعت طول می کشد گفت: مهمترین اصل دراین زمان حفظ آب بدن روزه داران است حدود یک ساعت بعد از افطار و نیم ساعت قبل از سحر آب فراوانی بنوشند.

دکتر " لیلا آزادبخت" افزود: روزه داران از خوردن چای پُررنگ ، قهوه و کاکائو خودداری کنند.

وی گفت: خوردن مواد ذایی پر فیبر از جمله سبزیجات و میوه ها هنگام سحر باعث می شود روزه داران در طول روز کمتر احساس تشنگی کنند. با توجه به اینکه ساعات روزه داری ماه رمضان امسال در مقایسه با سالهای گذشته بیشتر است ممکن است افراد تصور کنند خوردن آب زیاد در سحری موجب جلوگیری از تشنگی آن در طول روز شود، اما این تصور اشتباه است.

وی با بیان اینکه این عمل باعث رقیق شدن شیره معده و در نتیجه نفخ و اختلال در هضم می شود توصیه است :روزه داران میوه و سبزیجات به دلیل داشتن املاح و فیبر زیاد در هنگام سحر مصرف کنند تا تشنگی بر آنان غلبه نکند.

این متخصص تغذیه تاکید کرد: همچنین مصرف میوه ها و سبزیجات باعث جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون و ترشح انسولین بالاى بعد از آن می شود و قند موجود در میوه ها در بدن دیرتر از قندهای ساده جذب می شود و فرد دیرتر احساس گرسنگی خواهد کرد.

به گفته آزادبخت ، روزه داران سعی کنند مواد غذایى سرخ شده ، پرچرب و شیرین و ادویه جات در سحری مصرف نکنند چون تشنگی را در طول روز را افزایش می دهد.

********************************************************

گروه فرهنگی: شعبان ماه رسول خدا، ماهی که با نام حسین‌‌بن‌علی، علی‌بن‌حسین و عباس‌بن‌علی(علیهم‌السلام)، آغاز شد و با نام مهدی‌آل محمد(عج) به کمال رسید، این روزها به آخرین ساعات خود نزدیک می‌شود تا دعای «اَللّهُمَّ اِنْ لَمْ تَكُنْ غَفَرْتَ لَنا فيما مَضى مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْ لَنا فيما بَقِىَ مِنْهُ» همراه اشک حسرت دوستداران ماه رسول الله و زینت قنوت نماز مشتاقان ضیافت الهی باشد که مبادا با کوله باری سنگین و لباسی آلوده قدم به میهمانی خدا و شهر الله گذارند.

و اشتیاق ورود به شهر الله را می‌شود از در و دیوار شهر و خانه احساس کرد. جنب و جوشی که حتی در چهره‌های بی‌رمق روزه‌دارانی که در این روزها به پیشواز ماه مبارک رفته‌اند هویداست.

و در جست و جوی مصرانه منجمانی که با وسواسی عجیب در تلاشند تا هر چه زودتر هلال ماه را ببینند و ماه خدا را به بندگان خدا بشارت دهند.

و چه زیبا تر آنکه توصیف ماه خدا را از زبان رسول خدا شنید آنجا که علی‌بن‌موسی‌الرضا (علیه‌السلام) به روایت از پدرش علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه‌السلام) از آخرین جمعه از ماه شعبان یکی از سال‌های پربرکت رسالت نبی اکرم خبر داده است که پیامبر در جمع پیروانش خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود:

«اى مردم! همانا ماه خدا ، همراه با برکت و رحمت و آمرزش ، به شما روى آورده است ؛ ماهى که نزد خدا برترینِ ماه هاست و روزهایش برترینِ روزها ،

شب هایش برترینِ شب ها و ساعاتش برترینِ ساعات است .

ماهى است که در آن به میهمانى خدا دعوت شده اید و از شایستگانِ کرامت الهى قرار داده شده اید .

نَفَس‌هایتان در آن ، تسبیح است ، خوابتان در آن ، عبادت ، عملتان در آن ، پذیرفته و دعایتان در آن ، مورد اجابت است .

پس با نیّت‌هاى راست و دل‌هاى پاک ، از پروردگارتان بخواهید تا براى روزه دارىِ آن و تلاوت کتاب خویش ، توفیقتان دهد ؛

چرا که بدبخت ، کسى است که در این ماه بزرگ ، از آمرزش الهى محروم بماند .

با گرسنگى و تشنگى خود در این ماه ، گرسنگى و تشنگىِ روز قیامت را یاد کنید ؛ به نیازمندان و بینوایانتان صدقه بدهید ؛ به بزرگان خود احترام ، و بر کوچک‌هایتان ترحّم ، و به بستگانتان نیکى کنید ؛
زبانتان را نگه دارید ؛ چشم‌هایتان را از آنچه نگاه به آن حلال نیست ، بپوشانید ؛ گوش هایتان را از آنچه شنیدنش حلال نیست ، فرو بندید ؛ به یتیمان مردم ، محبّت کنید تا بر یتیمان شما محبّت ورزند ؛

از گناهانتان به پیشگاه خداوند توبه کنید ؛ در هنگام نمازها ، دستانتان را بر آستان او به دعا بلند کنید ، که آن هنگام (وقت نماز) ، برترینِ ساعت هاست و خداوند با نظر رحمت به بندگانش مى نگرد و هر گاه با او مناجات کنند ، پاسخشان مى دهد و چون او را صدا بزنند ، جوابشان مى گوید و چون او را بخوانند ، اجابتشان مى‌کند .

اى مردم! جان‌هاى شما در گرو کارهاى شماست ، پس با طلب آمرزش‌، آنها را آزاد سازید ؛
و پشت‌هاى شما از بار گناهانتان سنگین است ، پس با طول دادن سجده‌هاى خود ، آنها را سبک کنید ،
 و بدانید که خداوند ـ که یادش والاست ـ به عزّت خود ،سوگند خورده است که نمازگزاران و سجده کنندگان را عذاب نمى‌کند و در روزى که مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان [براى حساب ]مى ایستند ،آنان را با آتش ، هراسان نمى سازد .

اى مردم ! هر که از شما در این ماه ، روزه‌دارى را افطار دهد ، پاداشش او براى آن عمل نزد خدا ، همچون آزاد کردن یک برده و آمرزش گناهان گذشته اوست» .

پس گفتند : اى پیامبر خدا ! همه ما توانایىِ این کار را نداریم!

پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود : خود را از آتش نگه دارید ، هر چند با یک دانه خرما ؛ خود را از آتش نگه دارید ، هر چند با یک جرعه آب .

اى مردم! هر کس اخلاقش را در این ماه ، نیکو سازد ، براى او وسیله عبور از صراط خواهد بود ، در آن روز که گام‌ها بر صراط مى‌لغزد ؛

و هر کس در این ماه بر بردگان خود آسان بگیرد ، خداوند حساب او را سبک خواهد گرفت ؛

 و هر کس در این ماه ، شرّ خود را [از دیگران] باز دارد ،خداوند در روز دیدارش ، غضب خویش را از او باز خواهد داشت ؛ و هر که در این ماه ، یتیمى را گرامى بدارد ، در روز دیدار ، خداوند ، گرامى اش خواهد داشت ؛

و هر که در آن به خویشاوند خود نیکى کند ، در روز دیدار ، خداوند با رحمتش به او نیکى خواهد کرد ؛ و هر کس در آن از خویشان خود ببُرد ، خداوند در روز دیدار ، رحمتش را از او قطع خواهد نمود ؛

و هر کس در آن ، نماز مستحبّى بخواند ، براى او دورى از آتش ، نوشته مى‌شود ؛ و هر کس واجبى را در آن ادا کند، پاداش کسى را دارد که هفتاد واجب را در ماه‌هاى دیگر ، ادا کرده است ؛

و هر کس در آن بر من زیاد صلوات بفرستد ، خداوند در روزى که وزنه اعمال ، سبک مى شود ، وزنه اعمال او را بیفزاید ؛ و هر کس در آن ، آیه اى از قرآن تلاوت کند ، پاداش کسى را دارد که در ماه هاى دیگر ، ختم قرآن کرده است .

اى مردم! در این ماه ، درهاى بهشت ، بازند . پس از پروردگارتان بخواهید که آنها را بر شما نبندد ؛

و درهاى دوزخ ، بسته‌اند . پس ، از پروردگارتان بخواهید که آنها را بر شما نگشاید ؛ و شیطان ها در بندند .

پس، از پروردگارتان بخواهید که آنها را بر شما مسلّط نسازد» .

من( امیرالمومنین علیه‌السلام )  برخاستم و گفتم : اى پیامبر خدا! برترینِ کارها در این ماه چیست؟

فرمود : «اى ابو الحسن! برترینِ کارها در این ماه ، پرهیز از حرام هاى الهى است» . سپس گریست .

گفتم : اى پیامبر خدا! سبب گریه شما چیست؟

فرمود : «اى على! بر این مى‌گریم که حرمت تو را در این ماه مى شکنند . گویا مى بینم تو در حال نماز براى پروردگار خویشى ، که نگون‌بخت‌ترینِ اوّلین و آخرین ، همو که برادر پى کننده ناقه قوم ثمود است ، برمى خیزد و بر فرق سرت ضربتى مى زند و محاسنت ، از خون سرت رنگین مى شود» .

گفتم : اى پیامبر خدا! آیا در آن حالت ، دینم سالم است؟

فرمود : «دینت ، سالم است» .

سپس فرمود : «اى على! هر کس تو را بکشد ، مرا کشته است و هر کس تو را دشمن بدارد ، مرا دشمن داشته است و هر کس تو را ناسزا گوید ، مرا ناسزا گفته است ؛ چرا که تو از من هستى ، همچون جان من . روح تو ، از روح من است و سرشت تو ، از سرشت من .

خداى متعال ، من و تو را آفرید و من و تو را برگزید و مرا براى پیامبرى ، و تو را براى امامت ، انتخاب کرد، هر کس امامت تو را انکار کند ، نبوّت مرا انکار کرده است .

اى على! تو وصىّ من ، پدر فرزندان من ، همسر دختر من و جانشین من بر امّتم هستى ، در حال حیاتم و پس از مرگم

فرمان تو ، فرمان من است و نهى تو ، نهى من است . سوگند به خدایى که مرا به نبوّت برانگیخت و مرا بهترینِ آفریدگان قرار داد ،
تو حجّت پروردگار بر خلق اویى و امین او بر رازش و جانشین او بر بندگانش»

متن عربی خطبه شعبانیه

وَ فِي كِتَابِ فَضَائِلِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ فِي الْأَمَالِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ وَ فِي عُيُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرَانَ النَّقَّاشِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْمُعَاذِيِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْمُكَتِّبِ كُلِّهِمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص خَطَبَنَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَال :

أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ. شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ.

 هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ.

 فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلَاوَةِ كِتَابِهِ فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِيمِ.

 وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فِيهِ جُوعَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ عَطَشَهُ وَ تَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِكُمْ وَ مَسَاكِينِكُمْ وَ وَقِّرُوا كِبَارَكُمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَكُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَكُمْ وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ وَ غُضُّوا عَمَّا لَا يَحِلُّ النَّظَرُ إِلَيْهِ أَبْصَارَكُمْ وَ عَمَّا لَا يَحِلُّ الِاسْتِمَاعُ إِلَيْهِ أَسْمَاعَكُمْ وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَيْتَامِ النَّاسِ يُتَحَنَّنْ عَلَى أَيْتَامِكُمْ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِي أَوْقَاتِ صَلَاتِكُمْ‏ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ يُعْطِيهِمْ إِذَا سَأَلُوهُ وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ.

أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَكُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِكُمْ فَفُكُّوهَا بِاسْتِغْفَارِكُمْ وَ ظُهُورَكُمْ ثَقِيلَةٌ مِنْ أَوْزَارِكُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ الْمُصَلِّينَ وَ السَّاجِدِينَ وَ أَنْ لَا يُرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ

 أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْكُمْ صَائِماً مُؤْمِناً فِي هَذَا الشَّهْرِ كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ نَسَمَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ

 قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَيْسَ كُلُّنَا يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ

فَقَالَ (صلی‌الله علیه و آله و سلم) اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْكُمْ فِي هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ كَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ وَ مَنْ خَفَّفَ فِي هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَيْهِ حِسَابَهُ وَ مَنْ كَفَّ فِيهِ شَرَّهُ كَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ أَكْرَمَ فِيهِ يَتِيماً أَكْرَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِيهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِيهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِيهِ بِصَلَاةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ مَنْ أَدَّى فِيهِ فَرْضاً كَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ وَ مَنْ أَكْثَرَ فِيهِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَيَّ ثَقَّلَ اللَّهُ مِيزَانَهُ يَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِينُ وَ مَنْ تَلَا فِيهِ آيَةً مِنَ الْقُرْآنِ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِي غَيْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ

أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِي هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُغَلِّقَهَا عَنْكُمْ وَ أَبْوَابَ النِّيرَانِ مُغَلَّقَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُفَتِّحَهَا عَلَيْكُمْ وَ الشَّيَاطِينَ مَغْلُولَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُسَلِّطَهَا عَلَيْكُمْ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقُمْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِي هَذَا الشَّهْرِ فَقَالَ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 314)

ثُمَّ بَكَى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ أَبْكِي لِمَا يَسْتَحِلُّ مِنْكَ فِي هَذَا الشَّهْرِ كَأَنِّي بِكَ وَ أَنْتَ تُصَلِّي لِرَبِّكَ وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَى الْأَوَّلِينَ شَقِيقُ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ فَضَرَبَكَ ضَرْبَةً عَلَى قَرْنِكَ فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْيَتَكَ

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه‌السلام) فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ ذَلِكَ فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِي

فَقَالَ (علیه‌السلام)  فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِكَ

 ثُمَّ قَالَ يَا عَلِيُّ مَنْ قَتَلَكَ فَقَدْ قَتَلَنِي وَ مَنْ أَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِي وَ مَنْ سَبَّكَ فَقَدْ سَبَّنِي لِأَنَّكَ مِنِّي كَنَفْسِي رُوحُكَ مِنْ رُوحِي وَ طِينَتُكَ مِنْ طِينَتِي إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنِي وَ إِيَّاكَ وَ اصْطَفَانِي وَ إِيَّاكَ وَ اخْتَارَنِي لِلنُّبُوَّةِ وَ اخْتَارَكَ لِلْإِمَامَةِ وَ مَنْ أَنْكَرَ إِمَامَتَكَ فَقَدْ أَنْكَرَ نُبُوَّتِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ وَصِيِّي وَ أَبُو وُلْدِي وَ زَوْجُ ابْنَتِي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَوْتِي أَمْرُكَ أَمْرِي وَ نَهْيُكَ نَهْيِي أُقْسِمُ بِالَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِي خَيْرَ الْبَرِيَّةِ إِنَّكَ لَحُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ أَمِينُهُ عَلَى سِرِّهِ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ  (بحارالأنوار ج : 93 ص : 35)

***********************************************************

برنامه غذایی روزه داران

                                                                                      

اصل كلی برای پیروی از برنامه های غذایی صحیح، مصرف غذاهای متنوع است. رعایت این مسئله در طول ماه مبارك رمضان نیزحائزاهمیت است. مسئله قابل توجه این است كه بر خلاف تصورعموم، نیازی نیست كه دراین ماه حجم زیادی ازغذا در وعده های افطار و سحر مصرف كنید.

در طول ماه رمضان میزان سوخت و ساز بدن شما كاهش می یابد و ساز و كارهای تنظیم كننده شروع به فعالیت می كنند. مهم ترین ساز و كار فعال، سوخت چربی بدن است كه می تواند میزان كلسترول خون را كنترل كند وبه همین دلیل نیازی به مصرف غذاهای پركالری نیست.

برنامه غذایی را باید طوری تنظیم كنید كه دچاركاهش یا افزایش وزن نشوید. البته باید توجه كنید برای افرادی كه اضافه وزن دارند، این ماه بهترین فرصت برای پیروی از غذاهای سبك و كم كالری و در نتیجه كاهش وزن است.

برنامه غذایی  شما در ماه رمضان باید به گونه ای باشد كه تمام گروه های غذایی به صورت زیر مصرف شوند:

1- نان وغلات

این گروه شامل انوع نان، سیب زمینی و ماكارونی است كه منابع خوبی از انرژی ، مواد حاوی نشاسته، پروتئین، املاح و فیبر هستند.

توصیه می شود از نان های كامل مانند نان سنگك و جو، كه منابع خوب فیبر هستند، استفاده كنید.

2- شیرو لبنیات:

این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، دوغ و كشك است، كه منابع خوبی از كلسیم و پروتئین برای حفظ فعالیت طبیعی بدن هستند، ولی بهتر است انواع كم چرب و كم نمك را انتخاب كنید.

3- گوشت و جانشین های آن:

این گروه شامل انواع گوشت های قرمز و سفید، تخم مرغ و حبوبات هستند كه منابع خوبی از پروتئین ، ویتامین های گروهB و آهن می باشند.

هنگام استفاده از گوشت قرمز، چربی های قابل رؤیت گوشت را پاك كرده و از حبوبات و گوشت سفید بیشتر از گوشت قرمز استفاده كنید.

4- سبزی ها :

از انواع سبزی به صورت پخته یا خام در برنامه رژیم روزانه استفاده كنید. این گروه منابع خوبی از ویتامین هایA,C و فیبر هستند.

5-  میوه ها:

این گروه شامل انواع میوه های تازه و خشك مانند برگه ها، كمپوت و آب میوه ها بوده و منابع خوبی از ویتامینC و فیبر هستند.

توصیه می شود از مركبات كه منبع خوب ویتامینC هستند، به طور روزانه استفاده كنید و در صورت تمایل از آبمیوه و كمپوت، حتماً از نوع خانگی و با میزان قند كم، مصرف كنید.

گروه متفرقه

این گروه شامل انواع دانه های گیاهی از قبیل پسته، بادام و فندق، و انواع روغن های مایع، جامد، كره ،خامه، سس سفید هستند. هم چنین منابع خوبی برای تأمین انرژی و ویتامین محلول در چربی ( A,D,E,K) به شمار می روند.

توصیه می كنیم مصرف روغن های جامد نباتی و حیوانی، كره ، خامه، سس سفید، انواع دسرها، شیرینی ها و شكلات را كاهش دهید و از روغن های مایع گیاهی مانند زیتون و دانه های گیاهی از قبیل پسته، بادام، فندق و بادام زمینی استفاده كنید.

چند توصیه مهم برای روزه داری

1-  غذاهای پر حجم برای سحری استفاده نكنید.

2- از مصرف غذاهای چرب برای سحری پرهیز كنید.

3- از مصرف چای زیاد در سحری خودداری كنید.

4- از كربوهیدرات های پیچیده مانند نان، برنج، سیب زمینی دروعده سحراستفاده كنید . مصرف این مواد باعث كاهش حس گرسنگی در طول روز می شود.

5- با منابع قندی و انرژی مانند خرما، آب میوه، انواع شربت و شله زرد افطار كنید.

6- اگر وعده افطار و شام جدا بودند ، شام را سبك و كم حجم میل كنید. هیچ گاه چند نوع غذا را با هم مصرف نكنید.

7- مصرف شام را با استفاده از میوه در حجم كم خاتمه دهید.

8- پس از مصرف شام، حتما وعده مختصری، شامل میوه، شیر یا انواع مغزهای گیاهی مانند پسته و بادام استفاده كنید.

9-  از زمان صرف افطار تا قبل ازخواب مایعات، زیاد بنوشید.

10- از مصرف انواع دسرها و شیرینی هایی با شكر زیاد در برنامه افطار و سحر خودداری كنید.

11- مصرف قندها و شیرینی های طبیعی مانند خرما و توت را كه منابع خوبی از املاح، ویتامین ها و انرژی هستند، به جای انواع شیرینی تهیه شده با شكر توصیه می كنیم.

12- مصرف غذا در وعده های سحر و افطار به صورتی باشد كه هیچ گاه احساس سیری كامل نكنید.

13-  با وجود این كه روزه داری می تواند، مشكلات سلامتی مانند فشار خون بالا، چربی خون بالا، چاقی و اختلالات گوارشی را بهبود بخشد، اما افرادی كه بیماری های مزمن مانند دیابت، بیماری های قلبی وعروقی، نارسایی های كلیه و نوسانات فشار خون دارند، حتماً با پزشك معالج خود مشورت كرده و در صورت صلاحدید پزشك می توانند روزه بگیرند.

نمونه رژیم 2200 كالری برای فرد بزرگسال با فعالیت سبك

سحر: نان سنگك یا تافتون 4 كف دست( یك كف دست = 10×10 سانتی متر)

پنیر پاستوریزه 30 گرم( به اندازه یك قوطی كبریت)

شیر یك دوم لیوان معمولی كم چرب

1 عدد میوه متوسط

ا فطار: 1 لیوان شیر كم چرب داغ + 3 عدد خرما

3 برش نان سنگك یا تافتون 10×10 سانتی متر+ 15 گرم پنیر كم نمك + 1 عدد گوجه فرنگی + 1 عدد میوه متوسط

شام:

یك و یك سوم لیوان برنج پخته + 90 گرم گوشت مرغ بدون پوست +   4 قاشق مرباخوری روغن مایع + 1 لیوان سالاد + 1 عدد میوه متوسط یا یك دوم لیوان آب میوه تازه.

برای تهیه سس سالاد می توانید 1 قاشق مرباخوری روغن زیتون را با كمی سركه یا آبلیمو مخلوط و استفاده كنید.

بعد از شام: 1 عدد میوه متوسط + 12 عدد پسته یا بادام یا فندق+ 2 عدد برگه .

بررسی ضرورت تغذیه مناسب در ماه مبارك رمضان تندرستی
و نشاط روزهای رمضان با خوردن سحری- بخش نخست
صدیقه توانا
می توان در دل شب های پر رمز و راز رمضان از خواب نوشین بیدار شد و خوشه چین گهرهای فراوان از خرمن ناب معرفت الهی در سحرهای این ماه عزیز و پرخیر و بركت شد، به شرط آنكه جسم خاكی را سبك كنی، از زمین بركنی و روحت را در آسمان پرستاره لیالی نورانی آن به پرواز درآوری، می توانی كسلی و بی حوصلگی را كنار بگذاری و با خوردن سحری به استقبال روزهای این ماه پربركت بروی... اما برخی، خواب شیرین سحرگاهی را به خوردن سحری و تغذیه جسم و جان ترجیح می دهند كه ازنظر پزشكی تداوم این مسئله در بلندمدت می تواند سلامت انسان را با خطری جدی روبه رو نماید.
درحالت عادی بیشترین فاصله بین دو وعده غذایی 8 تا 10 ساعت است، اما امسال به دلیل تقارن رمضان با روزهای بلند تابستان، این مدت به 15 ساعت افزایش یافته است، به همین دلیل و با توجه به نیاز بدن به انواع مواد غذایی، روزه داران باید به برنامه غذایی سحر و افطاری خود توجه ویژه ای داشته باشند. متأسفانه بعضی ها به دلیل اینكه هنگام سحر احساس گرسنگی نمی كنند، خوردن سحری را جدی نمی گیرند و این مسئله می تواند از نظر جسمی و روحی مشكلات غیرقابل جبرانی را به وجود آورد. در سحر ماه مبارك رمضان باید غذای كاملی مصرف شود و درواقع وعده ناهار باید برای سحر درنظر گرفته شود.
روزه بدون سحری
عده ای معتقدند نخوردن سحری برای گروهی از روزه داران مشكل ساز نیست و می توان بدون خوردن سحری به راحتی روزه نگه داشت، اما مسئله مهم این است كه به راستی نخوردن غذای سحری چه تأثیری بر جسم و جان آدمی دارد؟
كارشناسان تغذیه می گویند درحقیقت شاید نخوردن سحری بر گرسنگی فرد تأثیرگذار نباشد، ولی نقش آن بر خلق و خوی افراد انكارناپذیر است. بر همین اساس خوردن سحری از اجزای مهم روزه داری ا ست. به اعتقاد آنها وعده غذای سحری، هم باید بتواند انرژی روزانه روزه دار را تأمین نماید و هم از افت قند خون كه تأثیر مستقیم بر ضعف و بی حوصلگی و حتی پرخاشگری و عصبانیت فرد در طول روز دارد، جلوگیری كند. از این رو وعده غذایی «سحر» باید بسیار مفصل تر از افطار باشد.
به اتفاق یكی از دوستان قدیمی برای انجام كاری به یكی از اداره های بیمه می رویم، وارد یكی از اتاق ها می شویم كه چند خانم با رنگ و رویی پریده، در صندلی های چرمی مشكی، فرورفته و درحال چرت زدن هستند. چرت یكی از آنها با سلام من كه دستش را ستون سر كرده، پاره می شود. نامه ام را روی میزش می گذارم، با بی حوصلگی نگاهی تند به متن نامه می اندازد و زیرلب غرولندكنان چیزی می گوید، حرف هایش را می جود و می گوید: «ماه رمضون كی حال كاركردن داره خانم، بهتره برای كارهای غیرضروری بعد از ماه مبارك بیایین.» این پا و آن پا می كنم و رو به دوستم می گویم: «فكركنم روزه به قول معروف ایشان را از حال برده «حتماً» بدون سحری روزه گرفته اند كه نمی توانند كار مراجعان را راه بیندازند؟»
گرهی در ابروان پرپشتش می اندازد و كاغذ را از دستم می كشد و مهر و امضایی پای ورقه می اندازد و دوباره سرش را روی دفتر بزرگی كه جلویش باز است می گذارد و...
به اتاق دیگری برای ادامه كار مراجعه می كنم، و البته سوژه گزارش را هم با چند كارمند دیگر اداره درمیان می گذارم. جوان ترها كه همه بدون سحری روزه گرفته اند، ادعا دارند چون از نیروی بدنی بیشتری برخوردارند، تحمل گرسنگی و تشنگی را دارند و فقط كمی احساس ضعف می كنند كه آن هم با كمی استراحت پشت میز حل می شود.
اما فیروزه قشقایی كه 42سال سن دارد و والیبالیست هم هست و سابقه كاری بیشتری نسبت به بقیه همكارانش دارد، در تأیید حرف های دوستانش چنین می گوید: «ماه رمضان همه چیزش خوب است، فقط بیدار شدن از خواب شیرین آن هم برای خوردن سحری، كار خیلی سختی است. من برای اینكه خوابم را حرام نكنم، ساعت 12 قبل از اینكه به رختخواب بروم كمی غذای شیرین مثل شله زرد، زولبیا و بامیه و یك لیوان شیر می خورم و می خوابم و چند دقیقه مانده به طلوع آفتاب هم برای نماز صبح بیدار می شوم، این طوری هم روزه می گیرم و هم از ساعت خوابم نمی زنم و این روش را به همه دوستانم هم توصیه می كنم.»
راضیه قصاب زاده یكی دیگر از مراجعه كنندگانی است كه او هم مثل من با بی مهری مسئولان اداره مذكور روبه رو شده است. وی كه شاهد گفت وگوی ما بود، نظری برخلاف كارمندان دارد و می گوید: «ما تازه علاوه بر ا فطار و شام، سحری چلوخورشت هم می خوریم، باز وسط روز از تشنگی وگرسنگی ضعف می كنیم و قادر به راه رفتن نیستیم، چطور عده ای در این روزهای بلند تابستان، می توانند بدون خوردن سحری و فقط به امید نان و پنیری كه در افطار می خورند و یا كمی آش و حلوا... دوام بیاورند!!»
سیری شكم به تنهایی ملاك نیست
نزدیك غروب، هنگام رفتن به منزل در مترو؛ بدون اینكه بخواهی فال گوش بایستی، ناخودآگاه در جریان بحث ها و گفت وشنودهای متفاوت مسافران قرار می گیری. در این میان، گوش من هم از این قافله بی نصیب نمی ماند و حرف های دیگران را به راحتی می شنود. یكی از خانم ها كه سرگرم صحبت با دوستش است و از شدت سردرد دائماً شقیقه هایش را با سرانگشتانش می فشارد، چنین می گوید: «من معمولاً هرشب برای بچه ها سحری درست می كنم، اما خودم اشتهایی به خوردن ندارم و فقط با همان نان و پنیری كه افطار می خورم، سیر می شوم، به همین خاطر الان دیگر نای ایستادن ندارم و از شدت ناتوانی روی زمین ولو شده ام.» امثال این حرف ها این روزها زیاد در اماكن عمومی مثل مترو، اتوبوس و یا تاكسی شنیده می شود. عده ای خود را چنان در راهروهای واگن های قطار پهن می كنند كه آنجا را با خانه خود اشتباه می گیرند و ازفرط بی حالی، سرها را در یقه ها فرو می كنند، اما در این حال بازهم اصرار بر روزه گرفتن بدون سحری دارند.
دكتر مسعود كیمیاگر كارشناس و متخصص تغذیه در گفت وگو با سرویس گزارش روز كیهان، با اشاره به اینكه برخی اعتقاد دارند، اگر بدون خوردن سحری روزه بگیرند، مشكلی برایشان پیش نمی آید، می گوید: «اگر از نظر گوارشی نخوردن سحری برای برخی افراد مشكل ظاهری ایجاد نكند، ولی از نظر علم تغذیه تنها سیری شكم مهم نیست، بلكه سیری سلول است كه اهمیت دارد.»
وی در ادامه می گوید: «افرادی كه سحری نمی خورند به بدن خود فشار زیادی وارد می كنند كه در نهایت علاوه بر سوءتغذیه، احتمال واكنش بدن برای مقابله با گرسنگی بسیار طولانی را به همراه دارد كه این خود منجر به احتمال كاهش انرژی موردنیاز می شود.»
دكتر كیمیاگر در ادامه با اشاره به اینكه حذف وعده سحری در طول روز باعث پایین آمدن قندخون در طول روز می شود كه خود منجر به كاهش یادگیری، بی حوصلگی و خستگی می شود، خاطرنشان می كند: «بنابراین مصرف سحری در هر شرایطی بسیار ضروری است. در غذاها علاوه بر مواد سازنده بدن و مواد انرژی زا، مقادیری هم عناصر و همچنین ویتامین های مختلف وجود دارند كه برای فعالیت مناسب می باشند و جهت حفظ سلامت تك تك اندام های بدن ضروری هستند كه یك رژیم مناسب غذایی باید تمام این موارد را در حدكافی به بدن برساند.»
این متخصص تغذیه می گوید: «برای تامین نیازهای هر فرد باید مقداری از گروه های غذایی به طور روزانه دریافت شوند، اگر روزه داری در برخی افراد منجر به كاهش دریافت سبزیجات یا لبنیات شود یا منتهی به اضافه دریافت شیرینی ها مثل زولبیا و بامیه شود، تاثیر نامطلوبی بر وضع تغذیه فرد خواهد داشت. بنابراین صرف سحری مناسب و متعادل برای همه روزه داران بخصوص نوجوانان و جوانان درحال رشد ضروری است و سحری باید شامل یك وعده غذای كامل برای هر فرد باشد، زیرا در طول روز، بدن علاوه بر انرژی به پروتئین، موادمعدنی و ویتامین ها نیازمند است.»
اهمیت تغذیه در ماه رمضان
تغذیه صحیح در ماه رمضان به دلیل حذف وعده غذایی ناهار در روز از اهمیت ویژه ای برای مبتلا نشدن به سوء هاضمه، كمبود ویتامین ها و بیماری های دستگاه گوارش برخوردار است.
دكتر سارا حیدری كارشناس تغذیه و كارشناس ارشد بیوشیمی در گفت وگو با گزارشگر كیهان درمورد اهمیت تغذیه در این ماه پرخیر و بركت چنین می گوید: «تغذیه دراین ماه فرصت مناسبی برای عادت دادن معده به كم خوری، استراحت دادن به دستگاه گوارش به همراه استفاده از فیوضات و بركات معنوی آن است كه توصیه می شود در این ماه مبارك، انسان حداقل 20 درصد كمتر از ماه های عادی غذا بخورد.»
وی معتقد است: «حذف یك وعده غذایی درطول روز نباید در دو وعده سحری و افطار (شام) جبران و موجب آزار دستگاه گوارشی بدن به دلیل جمع شدن معده در فاصله بین سحر تا افطار شود و یكباره حجم زیادی از غذا را دریافت كند.»
دكتر حیدری با تاكید بر تغذیه اصولی و صحیح دراین ماه عزیز چنین می گوید: «با رعایت موارد تغذیه مناسب در رمضان، بدن به هیچ عنوان دچار كمبود ویتامین و ریزمغذی ها نخواهد شد. مگر اینكه اشتباهی صورت بگیرد و ضمن رعایت نكردن رژیم غذایی، چربی و شیرینی زیادی خورده شود.»
وی توصیه می كند: «روزه داران دراین ماه از مصرف شیرینی و چربی زیاد به دلیل كوركردن اشتها جلوگیری كنند و سعی نمایند بیشتر از سبزیجات و لبنیات مصرف كنند تا بدن به كمبود ویتامین و سوء تغذیه دچارنشود.»
دكتر حیدری در مورد ضرورت خوردن یك وعده سحری صحیح چنین می گوید: «سحر باید مانند یك ناهار یا صبحانه كامل باشد و در آن از خوردن قندهای ساده مانند شیرینی ها، زولبیا و بامیه و نوشابه ها خودداری شود، زیرا مصرف یكباره این مواد برخلاف كربوهیدراتهای پیچیده باعث بالا رفتن قندخون خواهد شد.»
وی می گوید: «كربوهیدراتهای پیچیده مانند غلات، حبوبات و سبزیجات بتدریج قند شان را در خون آزاد می كنند كه این امر سبب می شود، انسان دیرتر گرسنه شود و اگر از این مواد در وعده سحر استفاده گردد، خیلی بهتر است.»
این كارشناس در ادامه با اشاره به تغذیه مناسب در افراد روزه دار تصریح می كند: «در وعده سحری بهتر است از چای و قهوه كه نوشیدنی های كافئین دار محسوب می شود، به دلیل ادرار آور بودن و تخلیه آب بدن كه منجر به تشنگی در طول روز خواهد شد، كمتر و درغیر اینصورت از چای كم رنگ به مقدار كم استفاده شود.»
دكتر حیدری با تاكید بر خوردن مواد پروتئین دار در وعده سحری اضافه می كند: «همچنین بهتر است در این وعده از غذاهای پروتئین دار مانند گوشت با مقادیر كم استفاده شود چون خوردن زیاد وعده گوشت در سحر به دلیل دفع مواد اسیداوریك در بدن، سبب دفع زیاد آب می شود و تشنگی را به دنبال دارد.»
مقابله با تشنگی
امسال كه ماه مبارك رمضان با سومین ماه از فصل تابستان و روزهای بلند آن مقارن شده است، یكی از مشكلات اساسی روزه داران بروز تشنگی در طول روز است و متخصصان تغذیه هم برای حل این مشكل توصیه های مفیدی دارند و اظهار امیدواری می كنند روزه داران با رعایت این موارد علاوه بر غلبه با تشنگی جسم، برعطش روح هم فائق آیند.
دكتر سارا حیدری برای رفع تشنگی به روزه د اران توصیه می كند: «در وعده سحری از مواد پروتئین دار درحد كم همراه با غلات سبوسدار، سبزیجات آبدار و میوه های تازه مانند خیار، گوجه فرنگی، كاهو، لوبیای سبز به شكل پخته و كرفس استفاده شود، زیرا آب درون این مواد به صورت تدریجی در بدن آزاد و كمتر باعث تشنگی در طول روز می شود.»
این متخصص تغذیه با اشاره به پرهیزهای غذایی در وعده سحری رمضان خاطرنشان می كند: «روزه داران باید هنگام سحر از خوردن غذاهای خشك نظیر كوكو، كتلت و گوشتهای سرخ شده مثل كباب و جوجه كباب و ماهی خودداری كنند، این غذاها همراه غذاهایی كه ادویه زیادی دارند، باعث عطش زیاد و ترش كردن معده می شوند. همچنین تمام روزه داران خصوصا افرادی كه دچار بیماری های گوارشی و معده هستند سعی كنند از خوردن این غذاها بپرهیزند و یا از لیموترش، ماست و سبزی خوردن در كنار این غذاها استفاده كنند.»
به گفته وی مصرف سس مایونز، خامه، سوسیس و كالباس نیز درسحری و افطاری مناسب نیست، زیرا این غذاها زمینه بروز ناراحتی های گوارشی را فراهم می كنند. ضمنا خوب است 6 تا 8 لیوان آب در فاصله افطار تا سحر نوشیده شود و برای پیشگیری از احساس تشنگی در طول ساعات روز، در پایان سحری، لیموترش مصرف شود.
پرخوری و بدخوری در ماه رمضان
بسیاری از افراد طی این ماه به لحاظ تغذیه دچار بدخوری و پرخوری شده و در تغذیه افراط می كنند به گونه ای كه ممكن است حتی وزن فردی كاهش یافته، اما میزان چربی خونش افزایش یابد، بنابراین علت اصلی این مشكلات افراط در مصرف شیرینی جات است، چون شیرینی جات موادقندی و چربی ها به راحتی سلامت مصرف كنندگان را با خطر مواجه می كند.
مهندس حامدپور آرام، كارشناس ارشد اداره بهبود تغذیه جامعه و معاونت سلامت وزارت بهداشت و درمان درگفت وگو با سرویس گزارش روز كیهان، ضمن بیان مطلب فوق اضافه می كند: «روزه داران باید از مصرف زیاد غذاهای چرب و سرخ كرده خودداری كنند، چون برخلاف آنچه كه مردم گمان می كنند كه طی ماه رمضان به واسطه روزه گرفتن وزن افراد كم می شود و همچنین افرادی كه دچار چربی خون بالا هستند، چربی خون آنها كاهش می یابد، در بسیاری از موارد مشاهده شده كه پس از ماه رمضان نه تنها افراد با كاهش وزن مواجه نشده اند، بلكه افزایش وزن هم پیدا كرده اند.»
دكتر پورآرام در ادامه می گوید: «اگر روزه به شیوه مناسب انجام نشود، یعنی رژیم غذایی به گونه ای باشد كه كالری بیش از حد ممكن وارد بدن شود به طور حتم به بدن آسیب می رساند بنابراین اگر روزه داری به شیوه صحیح انجام شده باشد، می تواند با كاهش كالری در بدن، نوع خوب كلسترول یا HDL بدن را افزایش داده و موجب كاهش كلسترول بد یا LDL شود، درغیر این صورت كلسترول بد خون افزایش می یابد.»
وی با اشاره به اینكه مصرف زیاد موادغذایی چرب هنگام افطار باعث بی اشتهایی در هنگام سحر می شود، به روزه داران توصیه می كند: «چون هضم چربی ها در بدن نیازمند مدت زمان طولانی تر است، مصرف میوه جات بعداز هر وعده غذایی پیشنهاد می شود. همچنین رژیم غذایی متعادل علاوه بر بهبود فراسنجهای كلسترول خون سبب كاهش اسید معده می شود و از یبوست و دیگر مشكلات گوارشی پیشگیری می كند.»

توصیه های سلامتی روزه داری را جدی بگیریم
بررسی ضرورت تغذیه مناسب در ماه مبارك رمضان- بخش پایانی
صدیقه توانا
روزه گرفتن در ماه مبارك رمضان، علاوه بر آثار روحی و معنوی، اثرات جسمانی بسیار ارزشمندی دارد، اما بدون شك زمانی می توان از تاثیرات مثبت روزه بهره مند شد كه تغذیه در هنگام افطار و سحر منطبق با یك رژیم متعادل و متنوع باشد. بنابراین نیازی به خوردن غذای بیش از حد هنگام افطار و سحر نیست، بلكه آنچه مهم است، نحوه رژیم غذایی در این ماه می باشد. در این میان وعده سحری به هیچ وجه نباید حذف و فراموش شود زیرا سحری در ماه رمضان همانند یك صبحانه یا ناهار در روزهای عادی، مهمترین وعده غذایی است و این وعده غذایی مواد مغذی لازم و انرژی مورد نیاز برای تمركز و فعالیت روزمره را تامین می كند و سوخت وساز پایه بدن را بالا نگه می دارد.
برنامه ریزی برای یك تغذیه صحیح در ایام ماه مبارك رمضان از اهمیت ویژه ای برخوردار است تا هم بتوان با جلوگیری از پرخوری و آشفته خوری، اصل پرهیز را رعایت كرد و هم با تقسیم انرژی و كالری مورد نیاز از زیانهای كمبود غذایی در امان بود.
دستگاه گوارش هر فردی در مدت 11 ماه سال از مواد غذایی مختلف انباشته می شود. این دستگاه هم مانند هر عضو دیگری نیاز به استراحت دارد، همان گونه كه شب، زمان استراحت، جهت رفع خستگی و تجدید قوا در بدن می باشد، عدم استراحت مناسب هم باعث فرسودگی و ناتوانی جسم و روان و به دنبال آن بروز بیماری های مختلف خواهد شد.
روزه و درمان بیماری ها
مطالعات متعددی نقش موثر روزه داری را در بهبود بیماری های مختلف نشان داده است. در اغلب بیماری هایی كه عادت های غلط غذایی چاقی و افزایش وزن در بروز آنها دخالت دارند، روزه داری امری مفید است. همچنین مطالعات نشان داده است روزه گرفتن برای مبتلایان به چربی خون بالا مفید است و میزان چربی های نامطلوب موجود در خون را تنظیم می كند و موجب افزایش میزان چربی های مفید می شود.
پیروی از یك برنامه غذایی صحیح در ایام ماه مبارك رمضان از اهمیت ویژه ای برخوردار است، تا هم بتوان عادت های غذایی غلط را اصلاح كرد و هم از بركات معنوی این ماه بهره برد.
مهندس حامدپور آرام معاون سلامت در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی در گفت وگو با گزارشگر كیهان با تاكید بر اینكه در ماه رمضان نیز مانند همیشه پیروی از برنامه غذایی متنوع و متعادل شامل چهار گروه اصلی غذایی (نان و غلات، میوه ها و سبزیها، گوشت و حبوبات، تخم مرغ، شیر و لبنیات) ضروری می باشد، خاطرنشان می كند: «با رعایت تعادل در مصرف غذا،نیازهای تغذیه ای شامل آب، املاح،ویتامین ها، پروتئین هاو انرژی مورد نیاز بدن تامین می شود.»
وی در ادامه می گوید: «توصیه می شود افراد روزه دار همانند زمانی كه روزه نیستند، سه وعده غذا بخورند كه این وعده ها شامل افطار، شام و سحر است. اما در این ماه صرف غذا در دفعات كمتر، مثلا 2 بار نیز اشكالی ندارد، و به شرایط جسمی و توانایی فرد بستگی دارد و بهتر است غذای مصرفی در وعده سحری خصوصیات و ویژگی وعده ناهار را داشته باشد تا از ایجاد گرسنگی در طول روز پیشگیری شود.»
وی در پاسخ به سوالم در مورد فوائد روزه برای بدن و نقش آن در سلامتی جسم چنین می گوید: «روزه داری می تواند به تغذیه مناسب كمك شایانی نماید. بدن انسان برای حفظ سلامتی خود همواره مقداری از چربی مواد غذایی را در نقاط مختلف ذخیره می كند. به مرور زمان چربی های ذخیره شده تغییر رنگ داده و فشرده می شوند و احتمال اینكه مورد استفاده مجدد قرار بگیرند بسیار كمتر می شود. روزه داری حتی در افراد لاغر و یا با وزن طبیعی به بدن فرصتی می دهد تا این چربی ها را از ذخایر آن آزاد كرده و مصرف نماید و پس از پایان روزه داری به جای آن چربی های تازه و مناسب تری را جایگزین كند.»
وی در ادامه با اشاره به اینكه غذا خوردن سبب می شود خون فراوانی به دستگاه گوارش سرازیر شود كه به دنبال آن بی حالی و كاهش توان فعالیتهای دقیق فكری اتفاق می افتد خاطرنشان می كند: «روزه با استراحت دادن به دستگاه گوارش و فرستادن خون كافی به سراسر بدن مخصوصا به سیستم اعصاب می تواند به سلامتی بدن كمك زیادی بنماید.»
این متخصص تغذیه اضافه می كند: «روزه داری از نظر روانی هم بسیار مفید است، چرا كه «مبارزه با خود» در زمینه جلوگیری از خوردن سبب افزایش اعتماد به نفس می شود كه این موضوع عامل اساسی در پیشگیری از مشكلات روانی است.»
دكتر محمدمهدی اصفهانی عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشكی ایران هم درباره خواص روزه داری برای سلامت بدن در سخنانی چنین می گوید: «اگرچه در طول سال چربی ها در نقاط خاصی از بدن جمع می شوند اما در هنگام روزه داری این چربی ها به صورت یكنواخت می سوزند. البته ممكن است در ساعات اولیه روزه داری مقدار قند خون كاهش پیدا كند اما بدن به سرعت قند ذخیره ای یعنی گلیكوژن كبد و عضلات را آزاد كرده و مانع كاهش شدید قند خون می شود.»
وی در ادامه می گوید: «خوراك اصلی سلول های مغز، گلوكز یا قند خون است، در طول روزه داری بدن سعی می كند برای مصرف مغز گلوكز كافی را نگه داشته و بیشتر از سوخت چربی ها استفاده كند.
دكتر اصفهانی همچنین به جوانان و نوجوانانی كه برای بار اول روزه می گیرند، توصیه می كند: «حداقل یك لیوان شیر یا معادل آن ماست را در برنامه افطار و سحر خود قرار دهند و از گوشت، پنیر و تخم مرغ نیز استفاده كنند. نوجوانان همچنین باید 7 ساعت خواب آرام داشته باشند تا هنگام سحر بتوانند نشاط خود را حفظ كنند.»
15ساعت گرسنگی و تشنگی
فاصله سحری تا افطار در ماه مبارك رمضان امسال 15ساعت است و هرچه زمان جلوتر می رود این فاصله زمانی بیشتر می شود تا جایی كه در ماههای تیر و مرداد سالهای آینده به 16تا 17ساعت هم افزایش می یابد. بنابراین عملا روزه گرفتن بدون خوردن سحری به جنگ سلامتی رفتن است. وقتی نظر مهندس پورآرام را در مورد حذف برنامه غذایی در سحرهای ماه رمضان جویا می شوم، با حوصله و وسواس زیاد در پاسخ به سؤالاتم چنین می گوید: «بسیاری از افراد هستند كه وعده سحری را به دلایل مختلف از جمله عدم توانایی در بیدار شدن صبحگاهی حذف می كنند، اما باید توجه داشت كه در روزهای عادی فاصله زمانی بین دو وعده غذایی شام و صبحانه روز بعد حدود 12ساعت است كه تقریبا 7 ساعت از آن در حالت خواب می گذرد. در ماه مبارك رمضان هم باید سعی شود همین حداكثر فاصله زمانی بین وعده های غذایی رعایت شود.»
وی اضافه می كند: «در صورت عدم مصرف مواد غذایی در سحری و حذف آن، فاصله بین وعده افطار و شام تا وعده افطار بعدی، در این روزهای بلند تابستان، 15ساعت می شود كه خالی ماندن دستگاه گوارش و نداشتن منبع انرژی برای این مدت زمان طولانی بسیار مضر است، چرا كه كلیه فعل و انفعالات بدنی از جمله روند ترشح اسید و آنزیمهای گوارشی، عدم در دسترس بودن آب برای فعل و انفعالات حیاتی و اتمام انرژی به علت مصرف یك وعده غذا دچار اختلال شده و عوارض مختلفی چون سوزش معده، زخم معده، عدم تمركز فكری، بی خوابی و عصبانیت دیده می شود.»
این متخصص تغذیه می گوید: «در این حالت در كمترین زمان فعالیت یعنی شب بیشترین غذا خورده می شود و در بیشترین زمان فعالیت یعنی روز كه بدن ما نیازمند به سوخت و ساز فعال برای انجام فعالیتهای روزمره دارد، هیچ گونه منبع انرژی در دسترس نیست و این مسئله سبب افت در میزان و كیفیت فعالیتهای مورد نیاز می گردد.»
یك سحری سالم
سحری مهمترین وعده غدایی در ماه مبارك رمضان به شمار می آید چرا كه طولانی ترین فاصله غذایی را تا افطار دارد، و افرادی كه به دلیل تنبلی یا حتی بدون دلیل این وعده را حذف می كنند، آسیبهای جدی به روح، روان و جسم خود وارد می كنند، عده ای هم در این میان برخلاف دسته اول، تصور می كنند كه مصرف مواد پرچرب مانند خامه، كله پاچه و آبگوشت در وعده سحری مانع از گرسنگی در طول روز می شود كه به اعتقاد كارشناسان تغذیه این مواد چرب نیازمند آب است و فرد روزه دار را تشنه و كم طاقت می كند.
نظر دكتر سارا حیدری متخصص تغدیه را در مورد راههای غلبه بر تشنگی در روزهای گرم و بلند تابستان می پرسم كه در پاسخ، با تاكید بر مصرف مواد حاوی فیبر در وعده سحری برای غلبه بر تشنگی در ایام گرم ماه رمضان امسال می گوید: «فیبر موجود در میوه ها و سبزیجات باعث آزاد شدن تدریجی آب در میوه ها و سبزیجات می شود و در این صورت فرد در طول روز احساس تشنگی نمی كند.»
وی در توضیح فواید مصرف مواد فیبردار در وعده سحری اضافه می كند: فیبرها موادغذایی را احاطه كرده و مانع از تاثیر زودهنگام آنزیمهای دستگاه گوارش به غذا شده و هضم آن را به تعویق می اندازد.»
این متخصص تغذیه در ادامه موادغذایی آب پز و بخارپز، سبزیجات، سالاد و میوه ها را یك وعده غذایی سالم در سحر ماه رمضان ذكر می كند و توصیه می نماید كه افراد تا 2 ساعت بعد از صرف سحری نخوابند چون خوابیدن بعد از صرف غذا، فعالیت جذب و هضم غذا را دچار اختلال می كند.»
دكتر حیدری همچنین اعتقاد دارد، خوابیدن سریع بعد از خوردن سحری باعث ماندگاری طولانی تر موادغذایی در دستگاه گوارش می شود و جذب پروتئین را زیاد می كند كه به دنبال آن سایر گروه های غذایی پایین تر می آید و این عدم تعادل می تواند باعث ایجاد مشكلاتی در فرد شود.»
برای رفع تشنگی سد بسازید
دكتر یحیی ساطع پزشك و كارشناس تغذیه در گفت وگو با گزارشگر كیهان، برای رفع تشنگی و كمتر كردن عطش شدید در این ماه صیام، نظر جالبی دارد و از مثال ساده ای استفاده می كند و می گوید: «مزرعه ای را در نظر بگیرد كه در كنار یك رودخانه پرآب است، برای اینكه این مزرعه به صورت دائم آبیاری شود و ما بتوانیم از حملات احتمالی آب در فصول گوناگون آن را در امان نگه داریم، سدی مقابل آب می زنیم تا بتوانیم آب را مهار كرده و با ایجاد روزنه هایی در سد به صورت دائم و كنترل شده مرزعه مان را آبیاری كنیم.
در ماه مبارك رمضان هم باید سدی در بدنمان بسازیم كه بتوانیم آب و موادغذایی را كه در سحری مصرف كرده ایم به صورت یكنواخت و دائم در طول روز به قسمتهای مختلف بدنمان برساند.»
وی ادامه می دهد: «این كار را می توانیم با مصرف سبزیجات و میوه ها انجام دهیم. این دسته از موادغذایی با احاطه سایر گروه های غذایی خورده شده اولاً باعث می شود آنزیمهای گوارشی به صورت آرام آرام روی مواد غذایی اثر كند و ثانیاً با كم كردن سرعت جذب موادغذایی، باعث می شود كه بدن به آهستگی و در فراخی وقت، اقدام به جذب موادغذایی بكند كه هم دچار خستگی كمتری می شود و هم از توفان قندی و انسولین بالای بعد از آن جلوگیری می كند.
دكتر ساطع با تاكید بر مصرف موادغذایی پرفیبر در وعده سحری خاطرنشان می كند: «مواد غذایی پرفیبر آب زیادی را در خود جذب كرده و بدن می تواند آن را به آهستگی جذب كند و احساس تشنگی دیرتر عارض می گردد.»
فواید روزه را زیر سؤال نبریم
تحقیقات فراوانی در 30 سال اخیر در باره آثار روزه بر جسم صورت گرفته كه ثابت كرده است روزه داری صحیح كه با كاهش مصرف غذا همراه است، ثمراتی چون كم شدن چربی های ذخیره، كم شدن میزان چربی خون و كلسترول و فعال شدن سیستم ایمنی بدن را به دنبال دارد. به اعتقاد متخصصان تغذیه متاسفانه اشتباهات زیادی در تغذیه روزه داران دیده می شود كه نه تنها فواید روزه داری را زیر سؤال می برد، بلكه باعث وارد آمدن آسیب های زیادی به سلامت فرد می شود كه این امر طبیعی نیست. دكتر مسعود كیمیاگر متخصص تغذیه در گفت وگو با سرویس گزارش روز كیهان با اشاره به برنامه غذایی منظم ماه مبارك رمضان می گوید: «باید توجه داشت كه در ماه مبارك رمضان در مجموع نسبت به ماههای دیگر باید 30 درصد كمتر غذا بخوریم تا فواید روزه و قصد اصلی آن محقق شود. از این طریق هم احساس گرسنگان به ما دست می دهد و هم وعده غذایی كه ازآن پرهیز می كنیم در اختیار نیازمندان قرار می گیرد.»
وی با اشاره به اینكه برنامه غذایی نامناسب در ماه رمضان عوارض زیادی را به دنبال دارد، تصریح می كند: چاقی مهمترین عارضه ناشی از روزه داری است كه به دنبال مصرف غذاهای نامناسب ایجاد می شود.
همچنین افزایش چربی های نامطلوب خون مثل كلسترول تام، تری گلیسرید، یبوست، نفخ شكم، بی حوصلگی خستگی و ضعف حافظه، لاغری و ضعف و ناتوانی، كاهش مقاومت بدن در برابر بیماری ها، سردرد و سرگیجه و سنگهای دستگاه ادراری هم از جمله عوارض تغذیه نامناسب در این ماه است.
وی در ادامه با اشاره به اینكه عوارض فوق می تواند به علت كمبودهای تغذیه ای ایجاد شود می گوید: «افت قند خون یكی از عوامل مهم بروز این مشكلات است كه معمولاً به دلیل عدم مصرف سحری عارض می شود.
همچنین سوخت و ساز سلولهای عصبی صرفاً از گلوكز (قند) و كربوهیدراتها تامین می شود. از طرفی بدن انسان نمی تواند به مدت طولانی كربوهیدراتها را ذخیره كند پس گرسنگی طولانی مدت و عدم مصرف سحری می تواند باعث كاهش انرژی لازم برای فعالیتهای سلولهای عصبی و در نتیجه ایجاد عوارض ذكر شده گردد.»
گرفتگی عضلات
گرفتگی عضلات هم یكی دیگر از عوارضی است كه به اعتقاد كارشناسان به دلیل عدم مصرف غذاهای حاوی كلسیم در فرد روزه دار به وجود می آید.
دكتر ساطح در این مورد می گوید: «گرفتگی عضلات ممكن است به دلیل مصرف ناكافی غذاهای حاوی كلسیم، منیزیوم و پتاسیم باشد و مصرف غذاهایی كه منبع غنی از مواد فوق هستند مانند سبزی ها و میوه ها از گرفتگی عضلات جلوگیری كند.»
نظر وی را در مورد ابتلا روزه داران به یبوست و راههای پیشگیری ازآن می پرسم كه در پاسخ می گوید: «یبوست می تواند باعث ایجاد بواسیر، درد در ناحیه مقعد و سوء هاضمه به همراه نفخ شود كه علت بیماری مصرف كربوهیدرات های تصفیه شده، مصرف كم آب و فیبر غذایی است كه پرهیز از مصرف زیاد غذاهای تصفیه شده مثل نان سفید، افزایش مصرف آب و استفاده از نان های سبوس دار مانند نان سنگك، جو، میوه ها و سبزی ها می تواند از بروز یبوست جلوگیری كند»